Belgisch-Congo (1908-1960) | Colonial Sources

Illustratie bij het lespakket “Koloniaal Congo: over feiten en mythes”

Zeven experten beantwoorden zeven FAQ's

Debatten over het koloniaal verleden staan soms bol van slogans en clichés. In dit lespakket brengen Belgische academici de nodige nuance aan.

In zeven video's beantwoorden experten vragen over zeven kernthema's: de beschavingsmissie, geweld, propaganda, rijkdom, dwangarbeid, anti-koloniaal verzet en dekolonisatie. Bij elke video horen extra historische beelden en een actuele reflectie.

Op het Hannah Arendt-leerplatform doorlopen jouw leerlingen het hele lespakket. Of pik je er toch liever zelf enkele thema's uit?

Arendt Academy met alle modules

Plaats & periode

Kongo Vrijstaat (1885-1908)

Belgisch-Congo (1908-1960)

Thema

Dekolonisering

Economie

Geweld

Onafhankelijkheid

Propaganda

Racisme

Religie

Verzet

Type

Lespakket

Historische bronnen

Video

Instelling

Hannah Arendt Instituut

Jaar

2022

Taal

Nederlands

Doelpubliek

3e graad secundair

Duur

7 x 20 min.

Cover van het educatief dossier “Congo: Kolonialisme en beeldvorming”

Heden en verleden in foto's, strips en quilts

Hoe met leerlingen uit het lager onderwijs het fenomeen kolonialisme aansnijden?

In dit pedagogisch pakket onderzoeken kinderen wat kolonialisme precies inhield en hoe beeldvorming werkt. Ze doen dit onder meer aan de hand van historische foto's uit de collectie van Liberas, strips van Kuifje en Jommeke en filmpjes van Karrewiet en Studio Globo.

Afsluiter is een creatieve workshop: de kinderen maken met de hele klas samen een quilt op basis van hun eigen persoonlijke verhalen. Inspiratie halen ze uit quilts gemaakt door vrouwen uit de DR Congo, Peru en de Noordpool.

Meer info

Handleiding leerkrachten

Plaats & periode

Belgisch-Congo (1908-1960)

DR Congo (1960-...)

Thema

Dekolonisering

Erfgoed en herinnering

Gender

Onafhankelijkheid

Propaganda

Racisme

Type

Lespakket

Historische bronnen

Workshop

Video

Kunstwerk

Instelling

Liberas

Jaar

2020

Taal

Nederlands

Doelpubliek

Lager onderwijs

Duur

3 x 50 min.

Foto van koning Boudewijn, president Joseph Kasavubu en premier Patrice Lumumba voor het ruiterstandbeeld van Leopold II in Leopoldstad op 30 juni 1960

Lespakket voor Geschiedenis, Nederlands en Humane Wetenschappen

Welk beeld koesterde de kolonisator van de gekoloniseerde bevolking?

Snuisterend in de collectie van Liberas gaat dit lespakket op onderzoek. Komen aan bod: het fenomeen van de zoos humains, de opstand in Leopoldstad van 1959 en het Nederlandse tijdschrift Oost & West.

Het pakket is vakoverschrijdend voor leerkrachten Geschiedenis, Nederlands en Humane Wetenschappen. De online foto-expo Propaganda photography in the Belgian Congo, 1950-1960 presenteert extra historische foto's uit de Liberas-collectie.

Meer info

Handleiding leerkrachten

Expo 'Propagandafotografie 1950-1960'

Plaats & periode

Belgisch-Congo (1908-1960)

DR Congo (1960-...)

Thema

Dekolonisering

Erfgoed en herinnering

Geweld

Onafhankelijkheid

Propaganda

Racisme

Verzet

Type

Lespakket

Historische bronnen

Video

Audio

Instelling

Liberas

Jaar

2020

Taal

Nederlands

Doelpubliek

3e graad secundair

Duur

3 x 50 min.

Cover van het boek “Dekolonisering in verleden en heden: postkoloniale en subalterne perspectieven voor geschiedenisonderwijs”

Postkoloniale en subalterne perspectieven: theorie & praktijk

Dit boek geeft leerkrachten geschiedenis de theoretische en praktische handvaten om les te geven over kolonisering en dekolonisering.

Het eerste deel gaat in op historiografische ontwikkelingen de voorbije decennia. Het biedt een kennismaking met kernconcepten en analysekaders rond kolonialisme, postkolonialisme en subalterniteit.

Vanuit deze theorieën werkt het boek concrete lesmodules voor de lessen geschiedenis uit. Dit lespakket is ook online beschikbaar (zie leermiddel Dekolonisatie na 1945).

Lees meer

Boek in de bib

Lespakket 'Dekolonisatie na 1945' online

Plaats & periode

Belgisch-Congo (1908-1960)

Ruanda-Urundi (1919-1962)

DR Congo (1960-...)

Rwanda (1962-…)

Thema

Dekolonisering

Diaspora

Erfgoed en herinnering

Gender

Geweld

Onafhankelijkheid

Racisme

Verzet

Type

Boek

Lespakket

Historische bronnen

Instelling

KU Leuven

Jaar

2023

Taal

Nederlands

Doelpubliek

3e graad secundair

Duur

N/A

Cover “DEMOtour: sporen van het koloniaal verleden”

Zoeken naar koloniale sporen rond het Koninklijk Paleis van Brussel

Het Belgisch koloniaal verleden liet veel sporen na, figuurlijk en letterlijk. Van dit laatste getuigt onze publieke ruimte.

Deze wandeling van het BELvue museum leidt langs acht stops in de nabijheid van de buur: het Koninklijk Paleis. Op deze kleine oppervlakte, midden in de hoofdstad van België, getuigen onvermoed veel straten, pleinen, standbeelden, bustes, gebouwen, plakkaten en kunstwerken van het koloniaal verleden.

Via doe- en zoekopdrachten ontdekken jouw leerlingen stap voor stap – letterlijk én figuurlijk – verleden en heden van het Belgisch kolonialisme.

Meer info

Bundel leerlingen

Bundel leerkrachten

Plaats & periode

Kongo Vrijstaat (1885-1908)

Belgisch-Congo (1908-1960)

DR Congo (1960-...)

Thema

Dekolonisering

Diaspora

Erfgoed en herinnering

Propaganda

Type

Wandeling

Kunstwerk

Instelling

BELvue museum

Taal

Nederlands

Frans

Doelpubliek

2e graad secundair

3e graad secundair

Duur

150 min.

Bronnen in dit dossier

Ontdek en analyseer interactief

BRON 1: Affiche Gouvernement-Generaal van Congo (1958)

Gouvernement-Generaal van Congo, “50ème anniversaire / Mvula ya makumi tanu”, 1958 (© KMMA Tervuren, HO.2004.2.1)

Gouvernement-Generaal van Congo
In 1908 nam België, na internationale kritiek, Kongo Vrijstaat over van koning Leopold II. In Afrika bestuurde het Belgische Gouvernement-Generaal de kolonie Congo. Na de Eerste Wereldoorlog kwam hier het mandaatgebied Ruanda-Urundi bij.
Affiche
In 1958 bestond Belgisch Congo vijftig jaar. Voor deze gelegenheid bracht de Belgische koloniale overheid in Afrika deze affiche uit.

Is dit een betrouwbare historische bron om het samenleven in de kolonie te reconstrueren?

Analyseer bron

BRON 2: Toespraken Boudewijn en Lumumba (1960)

Detail van foto uit Youtube-video CBAI: koning Boudewijn speecht in het Paleis der Natie op 30 juni 1960 (© Congopresse, Collectie Chaidron)

30 juni 1960: Dipenda !
Op 30 juni 1960 vond in Leopoldstad (nu Kinshasa) de ceremonie voor de onafhankelijkheid van Congo plaats. De machtsoverdracht was een belangrijk symbolisch moment: er werd teruggekeken op het verleden en vooruitgekeken naar de toekomst.
Boudewijn vs. Lumumba
De Belgische koning Boudewijn en de Congolese president Joseph Kasavubu gaven een toespraak. Ongepland nam vervolgens ook de Congolese eerste minister Patrice Lumumba het woord.

Waarom veroorzaakte Lumumba's speech zoveel ophef?

Beluister audiofragment (Frans)

BRON 3: Statistisch Jaarboek Belgisch-Kongo (1944)

Statistisch Jaarboek voor België en Belgisch-Kongo (1944), p. 9 (Statbel: doc.statbel.fgov.be) — Nationaal Instituut voor Statistiek, Statistisch Jaarboek voor België en Belgisch-Kongo, 1944, inhoudstafel p. 9 (Statbel)

Statistisch Jaarboek van België en Belgisch-Kongo
Vanaf 1870 publiceerde het Belgisch Nationaal Instituut voor Statistiek jaarlijks statistieken over bevolking, economie, landbouw en handel. Na 1908 bevat dit jaarboek ook gegevens over Belgisch-Congo en na de Eerste Wereldoorlog ook over het mandaatgebied Ruanda-Urundi.
Jaarboek 1944
Het jaarboek van 1944 bundelt statistieken over Belgisch-Congo en Ruanda-Urundi voor de jaren net voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog. We krijgen een gedetailleerd beeld van de koloniale samenleving.

Wat geven de tabellen prijs over de ongelijkheid tussen kolonisator en gekoloniseerde?

Analyseer Jaarboek

BRON 4: Nota personeelsdossier Farnana (1909)

Portretfoto SPA-dossier Paul Panda Farnana (ARA2 - depot Joseph Cuvelier) — Portretfoto uit personeelsdossier Paul Panda Farnana (ARA2 – depot Joseph Cuvelier. Ministerie van Koloniën, Moederlands Bestuur, Dienst Afrika-personeel, individuele dossiers, nr. 2999)

Personeelsdossiers koloniale ambtenaren
Tijdens de koloniale periode werkten duizenden ambtenaren voor de Belgische koloniale overheid. Deze hield nauwgezet hun carrières bij. Het Rijksarchief bewaart meer dan 100.000 personeelsdossiers van het voormalige Ministerie van Koloniën.
Nota in personeelsdossier Farnana
In 1909 nam de Belgische koloniale overheid Paul Panda Farnana in dienst als landbouwkundige. Hij was de eerste zwarte ambtenaar ooit. In zijn personeelsdossier vinden we een vertrouwelijke nota over zijn aanstelling.

Wat vertelt deze nota over de koloniale ideologie?

Analyseer nota uit personeelsdossier

BRON 5: Memoires mevrouw Genonceaux UMHK (1929)

BRON 6: Kaart Elisabethstad (ca. 1947)

Kaart Elisabethstad, ca. 1947 (ARA2 – depot Joseph Cuvelier) — Kaart Elisabethstad, ca. 1947 (ARA2 – depot Joseph Cuvelier. Ministerie van Koloniën, Cartotheek, voorlopig nr. 809)

Kaartencollectie Ministerie van Koloniën
Tijdens de koloniale periode legde het Ministerie van Koloniën een verzameling kaarten en plannen aan. Deze cartotheek bevat bijna 7000 (!) kaarten en plannen van Congo en Ruanda-Urundi tussen 1885 en 1962.
Kaart Elisabethstad
De kaartencollectie bevat een plattegrond van Elisabethstad (nu Lubumbashi) van na de Tweede Wereldoorlog. Deze stad werd door de koloniale overheid gesticht in 1910, kort na het ontstaan van Belgisch-Congo. Op een leeg blad onwierpen Belgische kolonialen een nieuwe koloniale modelstad.

Wat vertelt deze kaart ons over hoe de kolonisator het samenleven van Europeanen en Afrikanen zag?

Analyseer kaart Elisabethstad